Bộ Công an đang lấy ý kiến cho dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi. Và trong đó có một đề xuất mà nhiều người đọc xong phải đọc lại cho chắc: bổ sung tội danh "tuyên truyền chống Đảng Cộng sản" vào Điều 117, với mức án từ 5 đến 12 năm tù.
Không phải chống nhà nước. Không phải kích động bạo lực. Mà là chống Đảng, một khái niệm mà cho đến nay chưa ai định nghĩa được rõ ràng là gì.
Hãy dừng lại ở điểm đó một chút.
Hiến pháp Việt Nam quy định mọi công dân bình đẳng trước pháp luật. Không có tổ chức nào, không có cá nhân nào đứng trên luật.
Nhưng đề xuất này làm điều ngược lại. Nó tách Đảng ra khỏi nhà nước, đặt Đảng vào một vị thế pháp lý riêng biệt, được bảo vệ bởi một điều khoản hình sự độc lập. Nói cách khác, chỉ trích chính sách của nhà nước là một chuyện, còn chỉ trích Đảng là chuyện khác, nặng hơn, nguy hiểm hơn, và bị phạt riêng.
Đó không phải là bình đẳng trước pháp luật. Đó là đặt một tổ chức chính trị lên cao hơn chính người dân đã trao quyền cho tổ chức đó.
Vấn đề không chỉ nằm ở mức án.
Vấn đề nằm ở sự mơ hồ của khái niệm. "Chống Đảng" là gì? Là viết bài phân tích chính sách sai lầm? Là chia sẻ tin tức tiêu cực về quan chức? Là bình luận phản đối một nghị quyết? Là đặt câu hỏi về một quyết định mà mình cho là không hợp lý?
Không ai biết. Và đó chính xác là vấn đề.
Khi ranh giới không được vạch rõ, người có quyền áp dụng luật sẽ tự vạch ranh giới theo cách có lợi cho mình. Những khái niệm mơ hồ trong luật hình sự không bảo vệ ai cả, ngoài những người đang cầm quyền.
Một đảng tự nhận đại diện cho nhân dân.
Nếu điều đó là thật, thì không cần luật hình sự để bảo vệ mình trước tiếng nói của nhân dân. Một tổ chức thực sự đại diện cho dân sẽ lắng nghe khi dân phê bình, sẽ sửa sai khi dân chỉ ra lỗi, sẽ trân trọng sự giám sát như một cơ chế giúp mình làm tốt hơn.
Nhưng khi một tổ chức dùng luật hình sự để ngăn dân chỉ trích, thì câu hỏi tự nó hiện ra: họ đang bảo vệ nhân dân, hay đang bảo vệ chính mình khỏi nhân dân?
Quyền giám sát của người dân không phải là mối đe dọa.
Nó là nền tảng của bất kỳ nền quản trị nào còn muốn tự gọi mình là phục vụ nhân dân. Khi quyền đó bị hình sự hóa, khi người dân phải tính toán xem mình có được phép nói điều này hay không trước khi mở miệng, thì không gian tự do đã bị thu hẹp đến mức nguy hiểm.
Và khi người dân không còn dám nói, không có nghĩa là mọi thứ đã tốt hơn. Chỉ có nghĩa là những vấn đề đang tồn tại sẽ không còn ai dám chỉ ra nữa.
Đó không phải là ổn định. Đó là im lặng bị ép buộc. Và hai thứ đó, dù trông giống nhau từ bên ngoài, lại khác nhau hoàn toàn về bản chất.
