Nhân chuyến thăm Úc và New Zealand của Tô Lâm. Phân tích Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện và Mô hình Đồng minh trong Đối ngoại Việt Nam
Mối quan hệ giữa mô hình ngoại giao không liên minh ("Ngoại giao cây tre") và mô hình đồng minh truyền thống là chủ đề tranh luận chiến lược trọng yếu khi đánh giá vị thế quốc tế và định hướng phát triển của Việt Nam dưới sự cai trị của nhà độc tài Tô Lâm.
Mô hình Đồng minh: Động lực từ Cam kết An ninh và Kinh tế
Lịch sử phát triển khu vực và thế giới ghi nhận hiệu quả rõ rệt của mô hình đồng minh chiến lược:
* Đông Á (Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan): Việc xác lập liên minh quân sự - chính trị chặt chẽ với Mỹ mang lại chiếc "dù an ninh" vững chắc, tạo điều kiện tập trung tối đa nguồn lực phát triển kinh tế, tiếp cận thị trường, công nghệ và nguồn vốn đầu tư trực tiếp từ Phương Tây.
* Đông Âu và Liên minh Châu Âu (EU): Quá trình kết nạp các quốc gia Đông Âu vào EU và NATO đi kèm với các quỹ hỗ trợ tái thiết, tích hợp thị trường chung và bảo đảm an ninh tập thể, giúp các nước này chuyển đổi nền kinh tế và nâng cao đời sống nhanh chóng.
Giới hạn của Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện
Khác với liên minh mang tính ràng buộc pháp lý và cam kết phòng thủ chung, khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện (CSP) hiện nay của Việt Nam tồn tại những rào cản nhất định:
* Tính chất giao dịch và có đi có lại: CSP vận hành trên nguyên tắc trao đổi lợi ích song phương ngắn và trung hạn. Thiếu cam kết bảo trợ an ninh hoặc hỗ trợ kinh tế vô điều kiện khi xảy ra biến động địa chính trị.
* Mức độ tin cậy chiến lược có giới hạn: Sự khác biệt về thể chế chính trị, chuẩn mực quản trị và giá trị dân chủ - nhân quyền khiến mức độ tin cậy giữa Việt Nam và các quốc gia Phương Tây chưa đạt đến ngưỡng chia sẻ tình báo chuyên sâu hay chuyển giao công nghệ lõi/quốc phòng.
Thách thức Chiến lược của Lãnh đạo Việt Nam
Chính sách "4 Không" và mô hình ngoại giao đu dây giúp Việt Nam bộc lộ những rủi ro:
* Nguy cơ tự lập nhưng cô lập: Thiếu liên minh chính thức khiến năng lực răn đe quốc phòng và cơ cấu kinh tế dễ bị tổn thương trước sức ép từ các quốc gia láng giềng lớn.
* Định hướng hợp tác quốc tế: Sự ưu tiên duy trì liên kết với các thể chế có mô hình quản trị tương đồng làm hạn chế khả năng cải cách toàn diện để hội nhập sâu vào chuỗi giá trị và liên minh chiến lược của các nước phát triển.
Nâng cấp từ "đối tác" lên "đồng minh" đòi hỏi không chỉ năng lực ngoại giao mà còn là sự thay đổi căn bản về thể chế và tầm nhìn chiến lược quốc gia.
Tô Lâm với năng lực yếu kém, tầm nhìn hạn hẹp và lợi ích cá nhân cục bộ thì không bao giờ có thể xây dựng được quan hệ đồng minh với thế giới dân chủ, văn minh.
