SAU NHỮNG TRÀNG VỖ TAY Ở BRUSSELS

Trong những ngày qua, Việt Tân liên tục quảng bá việc bộ phim The General: Vietnam in the Age of To Lam được trình chiếu tại Nghị viện Châu Âu như một thắng lợi lớn của hoạt động vận động quốc tế. Những cách diễn đạt như “dù bị ngăn cản, bộ phim vẫn được chiếu” dễ khiến công chúng hình dung rằng đây là một sự kiện chính thức của Nghị viện Châu Âu và rằng mọi nỗ lực yêu cầu xem xét lại bộ phim đã hoàn toàn thất bại.

Nhưng khi lớp sương của truyền thông lắng xuống, thực tế có lẽ cần được nhìn nhận bình tĩnh hơn.

 

Đây không phải là một sự kiện chính thức của Nghị viện Châu Âu với tư cách một định chế. Đó là một sự kiện bên lề được bảo trợ bởi hai nghị sĩ châu Âu. Theo những thông tin đã được kiểm chứng từ phía đồng chủ trì, buổi chiếu diễn ra trong khuôn khổ khép kín với số lượng người tham dự hạn chế. Quan trọng hơn, bộ phim gần 60 phút đã không được trình chiếu nguyên trạng. Phiên bản được sử dụng tại Brussels chỉ còn khoảng một nửa thời lượng, với những phần liên quan đến các tranh chấp về quyền riêng tư và những nội dung đang bị phản đối đã được loại bỏ.

 

Chiếu hay không chiếu một bộ phim là vấn đề của quyền tự do biểu đạt. Không ai có quyền đòi hỏi một tác phẩm phải bị cấm chỉ vì không đồng tình với thông điệp của nó. Nhưng phải cắt bỏ một phần đáng kể của bộ phim vì những tranh cãi liên quan đến quyền riêng tư, bản quyền và nguy cơ đối với những người xuất hiện trong phim lại là một câu chuyện khác. Đó không còn là câu chuyện về tự do biểu đạt, mà là câu chuyện về trách nhiệm. Nếu bộ phim hoàn toàn không có vấn đề gì, vì sao phải thay đổi nội dung trong khuôn khổ vận động tại Brussels? Nếu những cáo buộc về quyền riêng tư chỉ là những lời công kích vô căn cứ, vì sao những người đồng chủ trì sự kiện lại thấy cần phải loại bỏ những phần liên quan khỏi phiên bản trình chiếu?

 

Điều đáng chú ý là cho đến thời điểm này, cả Việt Tân và đạo diễn Laura Brickman vẫn chưa đưa ra bất kỳ lời xin lỗi công khai nào đối với những người xuất hiện trong phim đã yêu cầu gỡ bỏ hình ảnh và câu chuyện của mình. Cũng chưa có bất kỳ tuyên bố chính thức nào về việc rà soát, chỉnh sửa toàn bộ bộ phim hay xây dựng một quy trình khắc phục nhất quán. Trong khi đó, những điều chỉnh đã diễn ra trên thực tế. Điều đó cho thấy vấn đề không phải là không tồn tại. Vì vậy, câu hỏi đặt ra không còn là liệu có vấn đề hay không, mà là: nếu đã nhìn thấy vấn đề đủ rõ để điều chỉnh trong một số hoàn cảnh nhất định, vì sao vẫn không có sự thừa nhận công khai, một lời xin lỗi thỏa đáng hay một quy trình sửa chữa minh bạch?

Điều đáng lo nhất không phải là một bộ phim có sai sót. Điều đáng lo nhất là thái độ trước sai sót. Khi những người xuất hiện trong phim công khai yêu cầu gỡ bỏ hình ảnh của mình, phản ứng đáng ra phải là đối thoại, rà soát và sửa chữa. Nhưng thay vào đó, công chúng chứng kiến những chiến dịch truyền thông phô trương thành công, những câu chuyện được kể lớn hơn bản chất của chúng và những nỗ lực biến mọi chất vấn thành sự cản trở đối với một mục tiêu được cho là cao cả hơn. Có lẽ đó mới là điều khiến người ta lạnh người.

Bởi lịch sử cho thấy, các chế độ độc đoán không phải lúc nào cũng khởi đầu bằng nhà tù hay dùi cui. Chúng thường bắt đầu từ một niềm tin rằng việc mình làm là đại sự, là đủ chính nghĩa để được miễn trừ khỏi những chuẩn mực mà mình đòi hỏi ở người khác. Chúng bắt đầu từ khoảnh khắc người ta tự cho phép mình hy sinh quyền của một con người cụ thể vì điều mà họ tin là mục tiêu lớn lao hơn. Chúng bắt đầu từ việc coi những tiếng nói bất tiện là vật cản cần được xử lý, thay vì những lời cảnh báo cần được lắng nghe. Và chúng lớn lên nhờ sự cổ vũ của những người tin rằng phe mình không thể sai.

Một tổ chức chính trị có thể mắc sai lầm. Điều đó không khiến họ trở nên đáng sợ. Điều khiến người ta mất niềm tin là khi họ không còn khả năng nói hai chữ “xin lỗi”. Bởi nếu ngay cả khi chưa nắm quyền, người ta đã không thể chịu trách nhiệm trước những con người đã trao cho mình câu chuyện, thì lấy gì để bảo đảm rằng khi có nhiều quyền lực hơn, họ sẽ hành xử khác đi?

Đó không phải là câu hỏi dành riêng cho Việt Tân. Đó là câu hỏi mà mọi phong trào nhân danh tự do và nhân quyền đều phải đủ can đảm để tự hỏi chính mình. Và có lẽ, phép thử của dân chủ không nằm ở việc chúng ta chống lại ai, mà nằm ở việc chúng ta có dám bị ràng buộc bởi những chuẩn mực mà mình muốn áp đặt lên người khác hay không.

Ghi chú: Cho đến thời điểm bài viết này được thực hiện, Đảng Việt Tân và đạo diễn Laura Brickman vẫn chưa trả lời các câu hỏi mà Dân Chủ Times đã gửi trực tiếp qua thư điện tử, cũng như những câu hỏi đã được đặt công khai trên các nền tảng quảng bá chính thức của bộ phim. #viettan #theGeneral #tolam #laurabrickman